Mączniak prawdziwy, septorioza, plamistość siatkowa czy rynchosporioza mogą pojawiać się w zbożach ozimych jeszcze przed nadejściem zimy. Sprawdź, jakie warunki sprzyjają jesiennym infekcjom, jak rozpoznać najczęstsze choroby oraz kiedy profilaktyka i regularna lustracja plantacji mogą ograniczyć konieczność interwencji.

Jesień to dla zbóż ozimych czas intensywnego rozwoju i przygotowania do zimowania. Niestety sprzyjające wzrostowi roślin warunki mogą jednocześnie sprzyjać rozwojowi patogenów. Długa, ciepła i wilgotna jesień, gęsty łan czy wczesny termin siewu zwiększają ryzyko pojawienia się pierwszych infekcji jeszcze przed nadejściem zimy.

Nie każda zauważona plama na liściu oznacza jednak konieczność natychmiastowego wykonania zabiegu fungicydowego. Podstawą jesiennej ochrony powinna być regularna obserwacja plantacji, prawidłowe rozpoznanie objawów oraz ocena stopnia zagrożenia. Jakie choroby zbóż ozimych najczęściej rozwijają się jesienią i jak ograniczać ich występowanie?

Dlaczego zboża ozime chorują już jesienią?

Po wschodach młode rośliny przez kilka tygodni pozostają narażone na infekcje. Jeżeli jesień jest ciepła, wegetacja trwa długo, a patogeny mają więcej czasu na rozwój i rozprzestrzenianie się w łanie.

Ryzyko zwiększają między innymi:

  • wczesny siew,
  • zbyt duża obsada roślin,
  • wysoka wilgotność i długo utrzymująca się rosa,
  • resztki pożniwne będące źródłem infekcji,
  • częsta uprawa zbóż po sobie,
  • niewłaściwie zbilansowane nawożenie,
  • uprawa odmian podatnych na określone choroby.

Znaczenie ma także stan materiału siewnego. Zdrowe, dobrze rozwinięte rośliny mają większą szansę wejść w okres zimowy w dobrej kondycji niż łan już jesienią osłabiony przez patogeny.

Jakie choroby zbóż ozimych występują jesienią?

Zakres zagrożeń zależy od gatunku zboża, odmiany, stanowiska oraz przebiegu pogody. Część chorób może rozwijać się już od pierwszych tygodni po wschodach, nawet jeśli ich największe znaczenie gospodarcze ujawnia się dopiero wiosną.

Mączniak prawdziwy zbóż i traw

Jedną z najbardziej charakterystycznych chorób jest mączniak prawdziwy zbóż i traw. Może występować między innymi na pszenicy, jęczmieniu, życie i pszenżycie.

Początkowo na liściach pojawia się biały, przypominający mąkę nalot. Z czasem może on stawać się bardziej zbity i ciemniejszy, a silnie porażone fragmenty liści żółkną i zasychają.

Rozwojowi mączniaka sprzyjają przede wszystkim zagęszczony łan i stosunkowo wysoka wilgotność powietrza. Problem może być bardziej widoczny na plantacjach wysianych wcześnie i intensywnie nawożonych.

Septorioza paskowana liści pszenicy

Na plantacjach pszenicy już jesienią mogą wystąpić również pierwsze objawy septoriozy paskowanej liści. Początkowo są to niewielkie przebarwienia, które wraz z rozwojem choroby mogą zmieniać się w wydłużone nekrotyczne plamy.

Patogenowi sprzyjają przede wszystkim dłuższe okresy wilgotnej pogody. Źródłem infekcji mogą być również pozostałości porażonych roślin pozostające na polu.

Jesienne porażenie nie zawsze oznacza duże straty już na tym etapie, ale stanowi sygnał, że plantację należy szczególnie uważnie obserwować po wznowieniu wegetacji.

Plamistość siatkowa jęczmienia

W jęczmieniu ozimym jednym z ważniejszych zagrożeń jest plamistość siatkowa. Na liściach pojawiają się brunatne, wydłużone przebarwienia, które mogą tworzyć charakterystyczny siateczkowaty wzór.

Choroba może rozwijać się już jesienią, zwłaszcza gdy po wschodach długo utrzymuje się wilgotna i stosunkowo łagodna pogoda. Jej rozwojowi może sprzyjać również częsta uprawa jęczmienia na tym samym stanowisku.

Rynchosporioza zbóż

Rynchosporioza jest szczególnie ważna w uprawie jęczmienia i żyta. Objawy pojawiają się na blaszkach oraz pochwach liściowych w postaci charakterystycznych plam, które wraz z rozwojem infekcji powiększają się i prowadzą do zamierania fragmentów tkanki.

Chorobie sprzyjają chłodniejsze i wilgotne warunki. Jesienią infekcja może nie być jeszcze bardzo rozległa, dlatego warto dokładnie kontrolować dolne partie roślin.

Uwaga na żółtą karłowatość jęczmienia

Jesienna ochrona zbóż nie dotyczy wyłącznie chorób grzybowych. Szczególnego znaczenia nabiera żółta karłowatość jęczmienia, choroba wirusowa mogąca porażać również inne gatunki zbóż.

Wirus przenoszony jest przez mszyce. Ryzyko zwiększa długa i ciepła jesień, ponieważ owady pozostają wtedy aktywne przez dłuższy czas i mogą zasiedlać młode rośliny.

W przypadku chorób wirusowych nie ma możliwości zastosowania fungicydu, który „wyleczy” porażoną roślinę. Znaczenie ma więc przede wszystkim ograniczanie ryzyka infekcji oraz regularne monitorowanie obecności mszyc na plantacji.

Jak ograniczyć choroby zbóż ozimych jesienią?

Ochrona powinna rozpoczynać się znacznie wcześniej niż w momencie pojawienia się pierwszych objawów. Duża część działań ograniczających presję chorób związana jest z prawidłową agrotechniką.

Wybierz odpowiednią odmianę i zdrowy materiał siewny

Odporność lub mniejsza podatność odmiany na wybrane patogeny może znacząco ułatwić prowadzenie plantacji. Warto więc przed siewem sprawdzić nie tylko potencjał plonowania, ale również zdrowotność, zimotrwałość i dopasowanie odmiany do lokalnych warunków.

Sprawdzone odmiany zbóż ozimych, w tym pszenicy, jęczmienia, pszenżyta i żyta, można znaleźć w ofercie Superplony. Przy wyborze warto porównać poszczególne odmiany pod kątem ich cech użytkowych oraz wymagań stanowiskowych.

Istotne jest również korzystanie z dobrej jakości materiału siewnego. Zaprawianie nasion pozwala ograniczyć część patogenów przenoszonych wraz z ziarnem oraz zagrażających młodym siewkom.

Zachowaj właściwy płodozmian

Uprawa tego samego gatunku lub kolejnych gatunków zbóż po sobie może prowadzić do nagromadzenia materiału infekcyjnego. Prawidłowo zaplanowany płodozmian jest jednym z podstawowych sposobów ograniczania presji patogenów.

Znaczenie ma również właściwe zagospodarowanie resztek pożniwnych, na których mogą przetrwać sprawcy części chorób.

Nie przesadzaj z gęstością siewu

Gęsty łan dłużej utrzymuje wilgoć i jest gorzej przewietrzany. Powstaje w nim mikroklimat korzystny dla rozwoju wielu chorób grzybowych.

Normę wysiewu należy więc dopasować do gatunku, odmiany, terminu siewu i warunków stanowiskowych zamiast zwiększać ją automatycznie w celu uzyskania jak największej liczby roślin.

Regularnie lustruj plantację

Jesienią warto systematycznie przechodzić przez pole i oglądać rośliny w kilku jego częściach. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

  • przebarwienia i plamy na liściach,
  • biały lub szary nalot,
  • zamieranie fragmentów blaszek liściowych,
  • nierównomierny rozwój roślin,
  • obecność mszyc i innych szkodników.

Lustracja pozwala odróżnić pojedyncze, niegroźne objawy od rozwijającej się infekcji, która rzeczywiście może wymagać interwencji.

Czy jesienią trzeba wykonywać zabieg fungicydowy?

Nie na każdej plantacji jesienny fungicyd jest potrzebny. Decyzja powinna wynikać z faktycznej presji choroby, podatności odmiany, fazy rozwojowej roślin i przebiegu pogody.

Większej uwagi mogą wymagać plantacje wcześnie siane, gęste, długo wegetujące jesienią oraz pola, na których występuje duża ilość materiału infekcyjnego.

Jeżeli zabieg jest uzasadniony, należy wybierać środki aktualnie zarejestrowane do konkretnej uprawy i zwalczanej choroby oraz stosować je zgodnie z etykietą. Rejestracje środków ochrony roślin i zakres ich stosowania mogą się zmieniać, dlatego nie warto opierać programu ochrony wyłącznie na rozwiązaniach stosowanych w poprzednich sezonach.

Zdrowa plantacja jesienią to lepszy start na wiosnę

Jesienne choroby zbóż łatwo zlekceważyć, ponieważ najważniejsze zabiegi fungicydowe kojarzone są przede wszystkim z ochroną wiosenną. Stan roślin przed zimą ma jednak wpływ na ich dalszy rozwój.

Najważniejsze jest połączenie kilku elementów: odpowiedniej odmiany, zdrowego materiału siewnego, prawidłowego płodozmianu, właściwej normy wysiewu i regularnej lustracji plantacji. Dopiero gdy obserwacja pola wskazuje na realne zagrożenie, należy rozważyć zabieg ochronny.

Takie podejście pozwala ograniczać presję patogenów już od początku wegetacji, a jednocześnie unikać wykonywania zabiegów bez rzeczywistej potrzeby.